โรคเบาหวาน

อินซูลิน เป็นฮอร์โมนที่สำคัญและเป็นโปรตีนชนิดหนึ่ง สร้างจากกลุ่มเซลล์ภายในตับอ่อน ตับอ่อนเป็นอวัยวะภายในช่องท้องโดยอยู่ทางด้านหลังของกระเพาะอาหาร นอกจากผลิตฮอร์โมนอินซูลินแล้ว ตับอ่อนยังผลิตน้ำย่อยและฮอร์โมนชนิดอื่นอีกด้วยอาหารประเภทแป้งและน้ำตาลเมื่อถูกดูดซึมจากลำไส้เข้าสู่กระแสเลือดจะ
กระตุ้นให้ตับอ่อนหลั่งอินซูลิน

ตัวรับอินซูลิน

เซลล์ทั่วร่างกายมีตัวรับอินซูลินที่เยื่อหุ้มเซลล์เรียกว่า insulin receptor ซึ่งจะกระตุ้นให้เกิดขบวนการดึงกลูโคสจากเลือดเข้าสู่
ภายในเซลล์ insulin receptor จัดเป็นสมาชิกของโปรตีนในกลุ่ม tyrosine kinase receptors

หลักการทำงานของตัวรับอินซูลิน insulin receptor คือการเติมฟอสเฟตเข้าไปใน tyrosines ซึ่งสารเริ่มต้นกระบวนการ
เรียกว่า "IRS1" หรือ "insulin receptor substrate 1" จะเป็นตัวสำคัญที่ทำให้เกิดโมเลกุลของ glucose transporter (Glut4)
เพิ่มมากขึ้น ที่บริเวณส่วนนอกของเยื่อหุ้มเซลล์ของเนื้อเยื่อต่างๆ ที่ตอบสนองต่ออินซูลิน เช่น เซลล์กล้ามเนื้อ เซลล์ตับ
เซลล์ไขมัน เป็นต้น

จากนั้นจึงเกิดกระบวนการเคลื่อนย้ายกลูโคสจากเลือดเข้าสู่ภายในเซลล์ โมเลกุลของ glucose transporter (Glut4)
ถูกเคลื่อนย้ายมาสู่ผิวของเซลล์ และก่อให้เกิดการดึงกลูโคสเข้าสู่เซลล์อย่างสมบูรณ์

ผู้ป่วยโรคเบาหวาน

ผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่หนึ่ง type 1 diabetes ร่างกายขาดฮอร์โมนอินซูลิน ทำให้ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ จำเป็นต้องได้รับการรักษาโดยการฉีดอินซูลินเข้าสู่ร่างกาย ปัจจุบันสามารถเลือกใช้ได้ทั้งอินซูลินชนิดฉีด ชนิดปั๊ม และชนิดสูดดม

ในขณะที่ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่สอง type 2 diabetes ร่างกายไม่ได้ขาดอินซูลินแต่พบว่าปัญหาอยู่ที่ตัวรับอินซูลินหรือที่เรียกว่า
insulin receptor ได้มีการศึกษาภาวะนี้อย่างกว้างขวางและการแพทย์ในปัจจุบันเข้าใจการเกิดภาวะดื้อต่ออินซูลินมากขึ้น

การรักษาผู้ป่วยกลุ่มนี้จึงต้องใช้ยาที่ลดภาวะดื้อต่ออินซูลินและในบางครั้งจำเป็นต้องให้อินซูลินร่วมด้วย เพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติและป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่มักพบเกิดขึ้นร่วมกับภาวะน้ำตาลในเลือดสูง

ประวัติการค้นพบอินซูลิน

1. อินซูลินเป็นฮอร์โมนชนิดแรกที่สังเคราะห์ขึ้นได้ ค้นพบโดย Banting และ Best ในปี 1922 ซึ่งถือเป็นการค้นพบที่ยิ่งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์การแพทย์ยุคใหม่ การศึกษาครั้งนั้นเขาได้ทำการผูกท่อภายใน
   ตับอ่อนสุนัขจำนวนมาก รอเวลาจนกระทั่งเซลล์ที่ทำหน้าที่สร้างน้ำย่อยในตับอ่อนสุนัขเหล่านั้นตายจนหมดสิ้นและ
   ถูกทำลายโดยระบบภูมิคุ้มกันตามกลไกทางธรรมชาติ
2. จากนั้นจึงได้นำกลุ่มเซลล์ที่สร้างฮอร์โมนมาสกัด พบว่าเป็นโปรตีนโมเลกุลเล็กที่ต่อมาได้มีการศึกษาวิจัยส่วนประกอบ
   ทางเคมีเพิ่มเติมอีกมากมาย
3. ต่อมาในปี 1955 Sanger ค้นพบโครงสร้างปฐมภูมิของอินซูลิน และได้รับรางวัลโนเบลจากผลงานดังกล่าว อินซูลินถือว่าเป็นโปรตีนชนิดแรกในโลกที่มนุษย์รู้จักลำดับของกรดอะมิโนอย่างสมบูรณ์ที่สุด
4. ในปี 1969 ได้มีการศึกษาโครงสร้างสามมิติของอินซูลินนำมาซึ่งการศึกษาโปรตีนชนิดอื่นๆอีกมากมาย ศาสตร์แขนงนี้
   ปัจจุบันเรียกว่า proteomics ซึ่งจะเป็นความท้าทายการศึกษาวิจัยทางการแพทย์และวิทยาศาสตร์ชีวภาพ
   ในยุคหลังจีโนมิกส์ที่กำลังจะมาถึงในเร็ววันนี้

โครงสร้างของอินซูลิน

จนพบว่าอินซูนลินมีน้ำหนักโมเลกุลเพียง 5808 ดาลตัน ประกอบขึ้นด้วยกรดอะมิโนทั้งหมด 51 ตัว โมเลกุลของอินซูลินประกอบด้วยกรดอะมิโนเรียงตัวกันเป็นโซ่เอ chain A และโซ่บี chain B และมีเปปไทด์เชื่อมให้เป็นสายเดียวกัน
สายเอมีกรดอะมิโน 21 ตัว สายบีมีกรดอะมิโน 30 ตัว สายเอและสายบีเชื่อมกันโดย disulfide bond สองพันธะภายในสายเอยังมี
disulfide bond อีกหนึ่งพันธะ

ภาวะดื้อต่ออินสุลิน

ภาวะดื้อต่ออินสุลิน (Insulin resistance) เป็นภาวะที่เกิดขึ้นภายในร่างกายโดยผู้ป่วยไม่ปรากฏอาการแต่อย่างใด ที่สำคัญคือจะส่งผลทำให้ผู้นั้นมีมความเสี่ยงที่จะเป็นโรคเบาหวานและโรคหัวใจเพิ่มมากขึ้นกว่าคนปกติ ภาวะดื้อต่ออินสุลินจะเกิดขึ้นเมื่อฮอร์โมนอินสุลินที่สร้างจากตับอ่อนในปริมาณที่ปกติ แต่ฮอร์โมนอินสุลินกลับไม่สามารถทำหน้าที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ สาเหตุหลักเนื่องจากโมเลกุลของอินสุลินไม่สามารถเคลื่อนย้ายเข้าสู่ภายในเซลล์ได้ ตับอ่อนจึงจำเป็นต้องสร้างและหลั่งอินสุลินออกมาเพิ่มเติม จนกระทั่งในที่สุดเกิดเป็นโรคเบาหวานขึ้น จากการศึกษาพบว่าประมาณหนึ่งในสามของผู้ป่วยที่เกิดภาวะภาวะดื้อต่ออินสุลิน ร่างกายจะไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ และเกิดเป็นโรคเบาหวานขึ้น เรียกว่าโรคเบาหวานชนิดที่ 2 หรือโรคเบาหวาน
ชนิดไม่พึ่งอินสุลิน แม้กระทั่งผู้ป่วยที่เป็นโรคเบาหวานแล้ว ไม่ว่าจะรักษาด้วยยารับประทานหรือยาฉีดก็ตาม อาจมีระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงกว่าปกติที่เกิดขึ้นเนื่องจากภาวะดื้อต่ออินสุลิน

โรคเบาหวานกับอินสุลิน

โรคเบาหวานเกิดจากน้ำตาลในกระแสเลือดมีปริมาณสูงขึ้น ในขณะที่เนื้อเยื่อของร่างกาย ไม่สามารถนำน้ำตาลนั้นไปใช้เป็นพลังงาน หรือนำไปใช้ได้ไม่เต็มที่ ทำให้น้ำตาลซึ่งร่างกายดูดซึมมาจากทางเดินอาหาร มีปริมาณมากในกระแสเลือดและจะล้นออกมากับปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะมีรสหวานและปัสสาวะมีปริมาณมาก การที่ร่างกายมีระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ เกิดขึ้นเนื่องจากขาดฮอร์โมนอินสุลิน หรือประสิทธิภาพของอินสุลินลดลงจากภาวะดื้อต่ออินสุลิน เบาหวานจัดเป็นภาวะไม่สมดุลของฮอร์โมนที่ควบคุมระดับน้ำตาลในร่างกาย กลุ่มของฮอร์โมนที่ทำหน้าที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด นอกจากอินสุลิน ก็ยังมีฮอร์โมนกลูคากอน (glucagon) และฮอร์โมนอื่นๆ
อีกหลายชนิด ซึ่งนับวันจะมีบทบาทสำคัญมากยิ่งขึ้น อินคริตินฮอร์โมน (incretin) เป็นตัวอย่างหนึ่งของฮอร์โมนในกลุ่มนี้ ที่กำลังถูกนำมาใช้รักษาโรคเบาหวานมากขึ้นเรื่อยๆ ในปัจจุบัน

หน้าที่ของอินสุลิน

อินสุลิน (insulin) เป็นฮอร์โมนที่สร้างจากตับอ่อน ทำหน้าที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ ตับอ่อนเป็นอวัยวะภายในช่องท้องโดยอยู่ทางด้านหลังของกระเพาะอาหาร นอกจากผลิตฮอร์โมนอินซูลินแล้ว ตับอ่อนยังผลิตน้ำย่อยและฮอร์โมนชนิดอื่นอีกด้วย อาหารประเภทแป้งและน้ำตาลเมื่อถูกดูดซึมจากลำไส้เข้าสู่กระแสเลือดจะกระตุ้นให้ตับอ่อนหลั่งอินสุลิน เซลล์ทั่วร่างกายจะมีโปรตีนตัวรับอินซูลินที่เยื่อหุ้มเซลล์เรียกว่า insulin receptor ซึ่งจะกระตุ้นให้เกิดขบวนการดึงกลูโคสจากเลือดเข้า
สู่ภายในเซลล์ ซึ่งจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่ออินสุลินในเลือดจับกับโปรตีนตัวรับของอินสุลินที่ผิวเซลล์เท่านั้น กลูโคสเมื่อเข้าสู่ภายในเซลล์ก็จะถูกนำไปใช้ในกระบวนการเพื่อสร้างพลังงานให้แก่เซลล์ หรือเก็บไว้ในรูปของกลัยโคเจนที่สะสมในตับ
และกล้ามเนื้อ

ผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่หนึ่ง หรือที่เรียกว่าโรคเบาหวานชนิดพึ่งอินสุลิน เกิดจากร่างกายขาดฮอร์โมนอินสุลิน ทำให้ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ จำเป็นต้องได้รับการรักษาโดยการฉีดอินสุลินเข้าสู่ร่างกาย ในขณะที่ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่สอง หรือที่เรียกว่าโรคเบาหวานชนิดไม่พึ่งอินสุลิน ร่างกายไม่ได้ขาดอินซูลินแต่พบว่าปัญหาอยู่ที่ตัวรับอินซูลินหรือที่เรียกว่า insulin receptor เกิดภาวะดื้อต่ออินสุลินขึ้น การรักษาผู้ป่วยกลุ่มนี้จึงต้องใช้ยาที่ลดภาวะดื้อต่ออินสุลิน และในบางครั้งจำเป็นต้องให้อินสุลินร่วมด้วย เพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ และป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่มักพบเกิดขึ้นร่วมกับภาวะน้ำตาลในเลือดสูง

ปัจจุบันประเทศไทยมีผู้เป็นเบาหวานที่ถูกตัดขา 40,000 คนต่อปี ค่าใช้จ่ายในการผ่าตัดขา รักษาและดูแลแผลในโรงพยาบาลสำหรับผู้เป็นเบาหวาน และมีแผลที่เท้าซึ่งจำเป็นต้องตัดขา จะเสียค่าใช้จ่ายประมาณ 1 ล้านบาท

ภาวะน้ำตาลในเลือดสูงและความดันโลหิตสูง สามารถทำลายเส้นเลือดเล็กๆในไต ซึ่งทำให้ไตไม่สามารถกรองของเสียให้กับร่างกายได้ดีเท่าที่ควร จึงส่งผลให้มีโปรตีนรั่วในปัสสาวะ ภาวะเช่นนี้จะค่อยๆดำเนินไปสู่ภาวะไตเสื่อมและไตวายในที่สุด

เป็นเบาหวานนานเท่าไร จึงจะมีไตวาย ? ? ?
โดยเฉลี่ยหลังจากเป็นเบาหวานมาประมาณ 10 ปี จะพบอาการแทรกซ้อนทางไต คือ เริ่มมีไตเสื่อมได้ประมาณ 30-35 % หลังจากเริ่มมีภาวะไตวายในระยะเริ่มต้นพบว่าอีกประมาณ 4 – 7 ปี จะกลายเป็นไตวายในระยะสุดท้าย ถ้าไม่ได้รับการดูแลรักษาอย่างเหมาะสม

จะทราบได้อย่างไรว่ามีโรคแทรกซ้อนทางไตแล้ว ? ? ?
ในระยะแรก ทราบได้จากการตรวจปัสสาวะ ซึ่งจะพบว่าเริ่มมีไข่ขาวออกมาในปัสสาวะมากกว่าปกติเล็กน้อย(Microalbuminuria) แต่ยังพอที่จะแก้ไขได้
ระยะต่อมาจะมีโปรตีนรั่วในปริมาณมาก ไม่สามารถแก้ไขได้ แต่พอที่จะชะลอโรคได้

ในระยะหลัง ที่มีไตวายมากขึ้น ผู้ป่วยจะมีอาการบวมบริเวณใบหน้าและหลังเท้า มีไข่ขาวในปัสสาวะมาก และมีค่าของเสียในเลือดสูง

จะป้องกันไตเสื่อมได้อย่างไร ? ? ?

• ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
• ควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
• ตรวจปัสสาวะเพื่อหาปริมาณไข่ขาว (Microalbuminuria)
• ควบคุมปริมาณโปรตีนที่รับประทาน (ไม่เกิน 0.6 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน) เมื่อมีไตเสื่อมหรือไตวาย

คำแนะนำการดูแลสุขภาพ  จากสภาพแวดล้อมทุกวันนี้เปลี่ยนไป และมีปัจจัยเสี่ยงเพิ่มขึ้น เช่น ความเครียด ขาดการออกกำลังกาย รับประทานอาหารที่มีไขมันสูง ไม่รับประทานผักผลไม้ สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ มีภาวะโรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูงและโรคอ้วน หากคุณหันมาใส่ใจการดูแลสุขภาพ เลือกรับประทานอาหารที่ช่วยดูแลสุขภาพ รักษาสมดุลย์ ขับล้างสารพิษ ฝึกสมาธิรักษาอารมณ์ให้แจ่มใสอยู่เสมอ 

กัญจนา กระท่อมโหร   ขอเชิญท่านผู้สนใจติดต่อรับ CD "กำจัดโรคร้าย โดยไม่ต้องใช้ยา"  สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม โทร 0817447105 หรือ e-mail horahut@yahoo.com สอบถามปัญหาด้านสุขภาพ